Kurkuma de gele wonderwortel

1
816
Kurkuma geelwordtel

Wist je dat kurkuma zeer gezond is? En dat zelfs al heb je het nog nooit geproefd, je het waarschijnlijk toch al eens hebt gegeten? Deze geelwortel, zoals kurkuma ook wel wordt genoemd, is namelijk een belangrijk ingrediënt van kerrie. Het zorgt ervoor dat kerrie zijn karakteristieke gele kleur heeft. De geelwortelpoeder wordt overigens zelf ook gebruikt en is een belangrijke smaakmaker in allerlei kurkuma recepten. Daarnaast kun je er ook een lekkere kurkuma thee van zetten. Vanwege de goede eigenschappen neemt ook het gebruik van kurkuma pillen als voedingssupplement toe. Hoogste tijd om de curcuma longa, de wetenschappelijke naam van de curcuma plant, eens uitgebreid onder de loep te nemen.

In dit artikel geven we antwoord op vragen als:

  • Wat is kurkuma?
  • Waar komt kurkuma vandaan?
  • Wat is het geheim van curcumine?
  • Waarom is kurkuma gezond?
  • Heeft kurkuma ook bijwerkingen?
  • Wat zijn de lekkerste kurkuma recepten?
  • Welke voedingssupplementen met kurkuma zijn het beste?

Wat is kurkuma?

Kurkuma is bij ons vooral bekend als een poeder. Dit wordt verkregen uit de wortel van de curcuma plant en is familie van de gemberplant. Ook gember is afkomstig uit de wortel. Wat uiterlijk betreft, komen beide knobbelige wortels aardig overeen. Een opmerkelijk detail is dat wanneer je deze wortels opensnijdt, de gemberwortel eigenlijk geler van kleur is dan de wortel van de curcuma plant die meer neigt naar een combinatie van geel en oranje. Toch is juist kurkuma ook bekend onder de naam geelwortel, wat ook de term geelwortelpoeder verklaart. En, laat daar geen misverstand over bestaan, elk gerecht waarin kurkuma is verwerkt, kleurt hartstikke geel. Net als gember kun je kurkuma, dat ook wel koenjit of koenier wordt genoemd, ook vers eten of drinken.

Curcuma longa

Kurkuma of curcuma?

Hoewel de officiële spelling met een K is, kom je ook vaak het woord curcuma tegen. Dat is eigenlijk helemaal niet zo vreemd als je bedenkt dat de officiële naam van de plant Curcuma Longa is. In de Engelse taal spreekt men naast curcuma ook van turmeric. Een soortgelijke naam werd vooral vroeger ook in Nederland gebruikt. Wanneer je in oude Nederlandse boeken de term tarmeriek tegenkomt, weet je dat dit is herleiden naar de Engelse term turmeric. Om verwarring te voorkomen, schrijven we kurkuma in de rest van dit artikel, zoals het hoort, met een K.

Waar komt kurkuma vandaan?

De oorsprong van kurkuma ligt naar alle waarschijnlijkheid in India en Zuidoost-Azië. De naam kuṅkuma is in ieder geval afkomstig uit het Sanskriet, de oude taal van India. Het is ook in dat land waar deze specerij al sinds mensenheugenis massaal wordt gebruikt voor zowel culinaire als medische doeleinden.
De specerij werd vanwege zijn kleur geassocieerd met de zon. Het ‘heilige poeder’ werd niet alleen gebruikt als smaakmaker in tal van gerechten, maar vrouwen smeerden het ook op hun gezicht ter meerdere glorie van de godin Lakshmi, in de hoop dat dit voorspoed en vruchtbaarheid zou brengen.

Curcuma longa van Azië tot Zuid-Amerika

De curcuma plant groeit het beste in warme en vochtige streken. Naast verschillende landen op het Aziatische continent wordt kurkuma ook verbouwd in Zuid-Amerikaanse landen als Peru en Bolivia, waar het bekend is onder de naam palillo. Wanneer je in de winkel verse kurkuma tegenkomt, zou dit zomaar afkomstig kunnen zijn uit Peru. Verreweg de meeste kurkuma wordt echter geëxporteerd door het land van herkomst, India, op afstand gevolgd door Indonesië.

Kurkuma in NL

Je zou het misschien in eerste instantie niet verwachten vanwege het weer, maar tegenwoordig zijn er ook steeds meer mensen in Nederland die de curcuma longa in hun (volks)tuin hebben staan. Ondanks het West-Europese klimaat blijkt dat goed mogelijk, vooral wanneer de zomer een beetje meewerkt, Je kunt de kurkuma in de lente planten en in de herfst oogsten.

Siamese tulp

Hoewel kurkuma dus voornamelijk bekend is als specerij, is ook een soortgenoot aan een opmars bezig in de lage landen. We hebben het dan over de curcuma alismatifolia die het bijzonder goed doet als kamerplant. Ze wordt vaak Siamese tulp genoemd. Die naam heeft ze te danken aan haar mooie roze bloemen. De curcuma alismatifoliabezit echter niet dezelfde stof (curcumine) die nu juist zo karakteristiek is voor de kurkuma die wij kennen van het gele poeder. In dit blogartikel zullen we ons dan ook bezig houden met de wortel en het kurkuma-extract dat afkomstig is van de curcuma longa. Een plant die wanneer hij in bloei staat, overigens getooid is met witte bloemen.

Curcuma alismatifolia

Wat is het geheim van curcumine?

Voordat we uitgebreid ingaan op de goede eigenschappen van kurkuma en de verschillende positieve effecten op de gezondheid, moeten we eerst stilstaan bij de werkzame stof van kurkuma. Deze bioactieve stof is het belangrijkste onderdeel van kurkuma en is zowel verantwoordelijk voor de gele kleur als voor de gunstige effecten op de gezondheid. Het is een antioxidant die onder meer een ontstekingsremmende werking heeft. Over welke stof we het hebben? Curcumine, of eigenlijk moeten we spreken van curcuminoïden. Deze bestaan voor 80% uit diferuloylmethaan en daarnaast uit demethoxycurcumine en bisdemethoxycurcumine. Samen vormen ze het eeuwenoude geheim van kurkuma.

Traditionele genezer in belangstelling van de wetenschap

Dat geheim wordt de laatste decennia steeds vaker onderzocht door de wetenschap. Vooral de gezondheidseffecten van curcuminoïden staan in toenemende mate in de belangstelling. Door gebruik te maken van kurkuma-extracten met een hoog gehalte aan curcuminoïden worden de effecten gemeten. De onderzoeken wijzen onder meer op de antioxidatieve, anti-inflammatoire en anti-bacteriële eigenschappen van deze werkende stoffen in kurkuma. Zonder al dat wetenschappelijk onderzoek was trouwens in zowel de oude Indiase ayurvedische- als de traditionele Chinese geneeskunde al heel lang geleden bekend dat kurkuma een belangrijk middel was om bijvoorbeeld wonden, ooginfecties, leverziekten en maag- en darmklachten te bestrijden…

Hoe kun je kurkuma innemen?

Dat kan op verschillende manieren. De meest voor de hand liggende manier is om kurkuma te kopen en dit te verwerken in allerlei gerechten. Je vindt de kurkuma poeder in vrijwel iedere supermarkt. Ook verse kurkuma is tegenwoordig steeds vaker verkrijgbaar. Je kunt het onder meer gebruiken om er kurkuma thee van te zetten.
Van het gebruik van de geelwortelpoeder moet je overigens ook weer niet te veel verwachten. Het percentage werkzame stof hierin is niet zo heel hoog en ligt maximaal op ongeveer 2,5% a 3%. Daarbij komt dat je lichaam moeite heeft om de stof op te nemen. Hierdoor gaat een groot deel eigenlijk ongebruikt via de ontlasting weer je lichaam uit. In combinatie met zwarte peper lukt die opname overigens beter. Hoewel het effect dus minder groot is dan je misschien hoopt, neemt dit niet weg dat wanneer je kurkuma regelmatig als smaakmaker gebruikt, in combinatie met zwarte peper of als onderdeel van kerrie dit wel degelijk een gezonde manier van eten is en het je lichaam kan helpen bij het voorkomen van allerlei kwalen.

Kurkuma capsules en pillen

Je kunt kurkuma ook kopen als voedingssupplement. De concentratie van curcuminoïden is in deze kurkuma pillen en capsules een stuk hoger en kan soms wel oplopen tot 95%. Daarom mag je ook verwachten dat het effect ervan een stuk groter is dan wanneer je kurkuma poeder in je maaltijd verwerkt. Verderop in dit artikel bespreken we welke voedingssupplementen er zoal verkrijgbaar zijn en waar je op moet letten wanneer je besluit om ze te gaan kopen.

Kurkuma capsules

10 redenen waarom kurkuma zo gezond is.

  • Kurkuma heeft ontstekingsremmende eigenschappen.
    Ontstekingen spelen een belangrijke rol bij tal van chronische ziekten zoals auto-immuunziekten, hart- en vaatziekten, maar bijvoorbeeld ook bij pijn in de gewrichten (artrose of reuma).
  • Kurkuma kan kanker remmen.
    De ontstekingsremmende eigenschappen kunnen ook een positieve invloed hebben op de ontwikkeling of groei van tumoren. Curcuminoïden zouden in staat zijn om kankercellen te doden in de alvleesklier, maag, dikke darm, slokdarm, borst en prostaat zo wijzen onderzoeken uit. *1) Ook zou het effect van chemotherapie worden gestimuleerd en de werking van een bestraling worden versterkt. *2)
    Meer onderzoek is nodig om alle gunstige effecten in relatie tot kanker in kaart te brengen. Het probleem met kurkuma is echter dat je er geen patent op kunt aanvragen. Daardoor valt aan het doen van onderzoek weinig geld te verdienen. Onderzoek moet je doen op ‘eigen kosten’, de onderzoeker heeft na het onderzoek immers geen exclusieve rechten op de verkoop van het product. De onderzoeken die de farmaceutische industrie uitvoert, zijn vooral gericht op het vinden van nieuwe lucratieve chemische middelen.
  • Het stimuleert de spijsvertering
    Zoals in het oude India en China al bekend was, helpt kurkuma bij spijsverteringsproblemen. Bijvoorbeeld wanneer je moeite hebt om vetten te verteren, kan de gele poeder je een goede dienst bewijzen. Ook mensen die lijden aan het prikkelbare-darmsyndroom of de ziekte van Crohn kunnen baat hebben bij een kurkuma-extract.
  • Het kan helpen tegen reflux.
    De positieve invloed op de spijsvertering en het ontstekingsremmende effect is ook gunstig voor mensen die lijden aan reflux. Deze aandoening is geen pretje. Je hebt dan vaak last van oprispend maagzuur. Reflux zou volgens een studie kunnen worden veroorzaakt door ontsteking en oxidatieve stress. Dit zou betekenen dat je de kwaal zou kunnen behandelen met met antioxidanten en ontstekingsremmers. In die zin zou Kurkuma een positieve rol kunnen spelen. Toch is er meer onderzoek nodig om precies te kunnen vaststellen wat de eventuele positieve invloed van de geelwortel zou kunnen zijn.
  • Het kan je lever ontgiften
    Curcuminoïden hebben een stimulerende werking op de galproductie van de galblaas. Om giftige stoffen te verwijderen gebruikt onze lever gal. Het zorgt ook voor een verjonging van de levercellen die het mogelijk maken om schadelijke verbindingen af te breken. Ook de ontstekingsremmende eigenschappen dragen bij aan de ontgifting van de lever.
  • Het helpt je immuunsysteem
    Kurkuma levert een belangrijke bijdrage aan de productie van het eiwit CAMP. Dit is een belangrijk eiwit voor je immuunsysteem. Het verhoogt je weerstand en bestrijdt verschillende bacteriën, virussen en schimmels.
  • Een goed middel tegen depressiviteit
    Mensen met een ernstige depressie lijken baat te hebben bij hoge concentraties kurkuma. Een kuur van vier weken met 2 x 500 mg per dag had bij patiënten positieve resultaten en zorgde onder meer voor minder angsten. *3) De extracten zouden niet onder doen voor een middel als prozac.
  • Het functioneert als een natuurlijke pijnstiller
    Even geen aspirine of andere pijnstiller? Kurkuma is net zo effectief. Misschien toch eens wat kurkuma capsules proberen. De ontstekingsremmende eigenschappen van de curcuminoïden bewijzen hun nut tegen chronische pijn bij doseringen van 200 tot 500 mg. Bedenk wel dat je kurkuma nooit zomaar mag beschouwen als de vervanger van de medicijnen die je arts heeft voorgeschreven. In een aantal gevallen zou je wel kunnen overleggen of het gebruik van kurkuma pillen een aanvaardbaar alternatief is.
  • Het verlaagt je cholesterol
    Curcuminoïden dragen bij aan een verlaging van het cholesterolgehalte in je bloed. De hoeveelheid slechte LDL-cholesterol als ook trigliceriden vermindert. Met als gevolg dat je verhoudingsgewijs meer van het goede HDL-cholesterol in je bloed hebt. Je cholesterolspiegel ziet er daardoor een stuk beter uit. Een te hoog cholesterolgehalte kan onder meer leiden tot hart- en vaatziekten. Dankzij het regelmatig nuttigen van de gele wonderwortel help je jezelf een handje om dit te voorkomen.
  • Het remt veroudering
    Omdat kurkuma een antioxidant is, beschermt het je tegen de schadelijke werking van vrije radicalen. Oxidatieve stress, zoals dit ook wel wordt genoemd, leidt bijvoorbeeld tot veroudering. Deze geelwortel helpt je dus om dit verouderingsproces af te remmen en mogelijk ook de levensduur te verlengen.

Heeft kurkuma bijwerkingen?

Over het algemeen kun je kurkuma zonder problemen gebruiken. We hebben het dan wel over pure kurkuma poeder. In sommige poeders zijn soms ingrediënten toegevoegd die minder gezond zijn. Denk bijvoorbeeld aan kleurstoffen. Soms bevat het ook zetmeel van cassave en rogge- of tarwemeel. Mensen met glutenintolerantie moeten dan oppassen.

Overdaad schaadt

Teveel kurkuma kan zorgen voor vervelende bijwerkingen. Je bereikt dan soms precies het tegenovergestelde dan waarvoor je het bent gaan gebruiken. Zo krijgen sommigen juist problemen met de spijsvertering (en maag- en darmklachten) wanneer zij weken achter elkaar een te hoge dosering hebben gebruikt. In sommige gevallen leidt overmatig gebruik ook tot huidallergie.

Curcuma

Hoeveel kurkuma kan ik nemen per dag?

Dit verschilt een beetje van persoon tot persoon. Het ene lichaam is tenslotte het andere niet. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is een dagelijkse dosis tot en met 3 mg per kilo lichaamsgewicht acceptabel. De meeste adviezen gaan echter uit van 500 mg per dag. Terwijl anderen 800 mg beschouwen als een verantwoordelijke dosis. Wanneer je een kurkuma-extract gebruikt, gelden vaak hogere aanbevelingen. Voor artrose zijn goede resultaten behaald met een dosis van 2 maal 500mg per dag voor een periode van twee tot drie maanden. In sommige gevallen kan de dosis zelfs oplopen tot 2000 mg per dag. Wel wordt daarbij het advies gegeven dit nooit langdurig te doen.

Wanneer moet ik geen kurkuma gebruiken?

  • Wanneer je medicijnen gebruikt, moet je uitkijken. Het is in dat geval altijd aan te raden om eerst te overleggen met je arts, zodat je weet of de kurkuma andere medicatie beïnvloedt. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer je bloedverdunners slikt of ontstekingsremmers gebruikt.
  • Hoewel curcuminoïden een gunstige invloed hebben op je bloedsuikerspiegel, kan dit wanneer je diabetes hebt ook lastig zijn omdat het hierdoor die suikerspiegel juist kan ontregelen.
  • Ben je zwanger of geef je borstvoeding laat de gele poeder dan maar in de keukenkast staan en denk er al helemaal niet aan om kurkuma capsules te slikken.

Welke kurkuma recepten zou ik moeten proberen?

Velen zijn bekend met gerechten waarin kerrie is verwerkt. Zonder dat je er wellicht erg in had, heb je op deze manier al kurkuma gegeten. Het is namelijk een belangrijk bestanddeel van kerrie en zorgt voor de typische gele kleur. Kerrie is een mengsel van specerijen dat verder onder meer bestaat uit gember, komijn, koriander, mosterdzaad, zwarte peper en nootmuskaat.
Kurkuma poeder kun je ook prima toevoegen aan allerlei gerechten en je hoeft dan echt niet per se te denken aan een exotische maaltijd.
Soep: Voeg eens een lepel geelwortelpoeder toe aan je groenten- of kippensoep. Je geeft het daarmee een extra smaakvolle wending.
Groenten: Wanneer je bijvoorbeeld broccoli of bloemkool klaarmaakt in de wok strooi er dan wat van die gele poeder overheen. Dat is gezond en lekker!
Een saladedressing wordt wanneer je wat kurkuma poeder, met olijfolie, limoensap en zwarte peper mengt, een niet te versmaden delicatesse.

Exotisch recept

Toch iets exotisch op tafel? Natuurlijk denk je bij kurkuma gerechten direct aan de Indiaanse keuken. Je vindt op het internet dan ook tal van heerlijke Indiase kurkuma recepten die allemaal het uitproberen waard zijn.
Veel minder bekend is dat kurkuma ook wordt gebruikt in de Peruaanse keuken, bijvoorbeeld in het populaire gerecht Aji de gallina. Voor deze kippenragout doe je een kopje melk, een kopje water, 5 sneetjes brood, een peper (aji) of oranje paprika (voor een minder pikante variant), een kwart ui en een vleugje zout in de mixer en laat die net zolang draaien tot je een lekkere dikke crème hebt. Ondertussen heb je al wat kippenbouten gekookt en bewaar je de bouillon. Je fruit een ui en voegt een lepel geelwortelpoeder met wat zwarte peper toe. Je brengt het vervolgens aan de kook met twee kopjes kippenbouillon. Dit meng je met de crème waaraan je als laatste de in stukjes gesneden kip toevoegt. Decoreer je gerecht met een paar zwarte olijven en een in plakjes gesneden gekookt ei. Serveer de kippenragout met rijst of quinoa en smullen maar.

Kurkuma Thee

Voor een lekkere en gezonde kurkuma thee gebruik je het beste de verse wortel. Deze snij je in stukjes en giet er kokend water bij. Je kunt de thee extra smakelijk maken met wat muntblaadjes, een stukje gember, kaneel of een schepje honing.

Ik wil kurkuma pillen kopen, waar moet ik op letten?

Helaas zit er een nadeel aan de gele wonderwortel. We hebben al eerder aangegeven dat curcumine maar moeilijk in je lichaam wordt opgenomen en dus profiteer je door de geelwortel te eten en drinken jammer genoeg maar voor een deel van al die gunstige effecten op de gezondheid. Kurkuma capsules en pillen bezitten een veel hogere concentratie van deze werkzame stof en zijn tegenwoordig vaak zo gefabriceerd dat je het beter in je lichaam kunt opnemen. Zo heb je curcuma-extracten die zijn verpakt in vetachtig deeltjes. Dat zorgt ervoor dat je darmen dit in zijn geheel kunnen opnemen waardoor er uiteindelijk meer curcuminoïden in je bloedbaan terecht komen. Een andere methode is om de kurkuma te verbinden met lecithine. Dit zou de opname in je bloed sterk verbeteren. Een traditionele methode voor een betere opname in je lichaam is om het te mengen met zwarte peper. Let er dus op wanneer je een supplement op basis van kurkuma gaat kopen of deze stoffen bevatten die de biobeschikbaarheid verhogen en dus helpen om het in je bloed op te nemen. Kijk daarnaast of het voor jou geen ongewenste vulstoffen bevat. (Bijvoorbeeld dierlijke vetten terwijl je vegetariër bent). Kurkuma pillen zijn zowel verkrijgbaar bij de apotheek, drogist, natuurwinkels of je kunt ze online bestellen.

Links naar onderzoeken

*1) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11396178
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19724924
*2) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21299897
*3) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25046624

1 REACTIE

  1. EMC (Rotterdam) heeft uitgewezen dat gebruik van Kurkuma in combinatie met hormoon behandeling (o.a. Tamoxifen) bij borstkanker patiënten juist niet gunstig werkt.
    Beter dit op uw pagina in te voegen.
    (arts-onderzoeker Koen Hussaarts van het Erasmus MC.)

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.